De maand van de Scandinavische thriller
Januari staat bekend als de meest deprimerende maand. Maar voor mij is het een topmaand: dé maand van de Scandinavische thriller! Mijn favoriete genre, vol spanning en sfeer.
Terwijl ik dit schrijf zie ik voor me hoe een deel van jullie hun wenkbrauwen optrekt. Wat is er nou zo speciaal aan dat Scandinavische? Wat verschilt dat nou van een ‘gewone’ thriller of een psychologische thriller?
Het verschil zit ‘m in de stijl, focus en sfeer.
De Scandinavische thriller
IJskoude stilte, donkere winters waar een dik pak sneeuw alles bedekt. Een nooit ondergaande zon, eindeloze dagen in de zomer waarin niets verborgen kan blijven. Deze gegevens doen iets met de fantasie en de creatieve geest van de auteurs van dit genre.
Het gaat bij Scandinavische thrillers niet alleen om het verhaal waarin je meegesleept wordt door gruwelijke moordmysteries en interessante hoofdpersonages. Wat deze boeken echt onvergetelijk maakt, is de sfeer.
Het landschap en de natuur worden gedetailleerd beschreven. Het verhaal speelt zich, zoals de naam al verklapt, af in het hoge Noorden, vaak in een afgelegen of koud, desolaat landschap. De sfeer is donker en melancholisch. Je voelt de spanning terwijl de hoofdpersoon door een imposant gebergte in Noorwegen dwaalt, zich een weg zoekt door de duistere, eindeloze bossen van Zweden, of de woeste golven trotseert op weg naar IJsland of langs de ruige Noorse kust. Scandinavische landen zijn ruig en onherbergzaam. De bevolking moet kunnen omgaan met extreme omstandigheden. Dit is de reden waarom de natuur zo’n grote rol speelt in Scandinavische thrillers. Je kunt er gewoon niet omheen.
De hoofdpersonages zijn vaak complex en hebben persoonlijke problemen. Thema’s als ongelijkheid, corruptie en sociale problemen komen veel aan bod. Vaak wordt er dieper ingegaan op maatschappelijke problemen.
Meestal wordt de spanning langzaam opgebouwd en is er veel aandacht voor de psyche van de personages en de details van het onderzoek.
(Alle fragmenten die je hieronder kan lezen, zijn gegeïnspireerd op een fragment uit mijn psychologische thriller Verborgen littekens. Een verhaal dat zich in Zweden afspeeld).
Bestel Verborgen littekens hier: https://yvonnekersten.nl/boeken/verborgen-littekens
Fragment in Scandinavische stijl
In het onderstaande fragment voel je hoe de koude stilte van Scandinavië de spanning voedt. Dit is typisch voor het genre.
De zon hangt laag en bleek aan de horizon, als een schuchtere verschijning in een hemel die dreigend grijsblauw kleurt. De verse sneeuw knerpt onder mijn voeten en vormt een oneindig glinsterend tapijt van diamantjes in het ochtendlicht. De donkere silhouetten van naaldbomen gaan verscholen onder vrachten ongerepte sneeuw. De ijskoude lucht bijt in mijn gezicht en geeft een tintelend gevoel in mijn longen als ik diep inadem. Mijn camera hangt zwaar om mijn nek terwijl ik besluit van het hoofdpad af te wijken. Niet te doen. De sneeuw is dieper dan ik dacht. Steeds zak ik tot over mijn knieën weg in de sneeuw. Alsof het landschap me wil tegenhouden. Mopperend keer ik om en worstel me terug naar het spoor dat door een sneeuwscooter is platgewalst. Het is vreemd stil in het bos. De sneeuw dempt bijna al het geluid. Alleen mijn knerpende voetstappen en mijn eigen ademhaling doorbreken de stilte. Ik blijf staan en sluit mijn ogen, genietend van de intense rust. Plots hoor ik geritsel en een gesmoorde kreet. Ik open mijn ogen en draai mijn hoofd in de richting van het geluid. Een eind voor mij stuift sneeuw van de struiken als de takken bewegen.
De ‘gewone’ thriller
We leven in een wereld waarin we gewend zijn dat alles snel, to the point en efficiënt gebeurd. We haken af bij een film die te traag is en te veel details geeft. Een ‘gewone’ thriller sluit daar naadloos op aan door te focussen op actie, snelheid en onverwachte wendingen. Het verhaal kan zich overal ter wereld afspelen. De focus ligt niet zo zeer op de setting, maar meer op het plot en de gebeurtenissen.
Vaak zijn de personages archetypes zoals een held, detective of een slechterik. De ontwikkeling van personages is minder diepgaand dan in Scandinavische of psychologische thrillers.
Fragment zoals in een ‘gewone’ thriller
In het onderstaande fragment merk je direct dat de omgeving bijzaak is, net als de gevoelens en gedachten van de hoofdpersoon. Het gaat om actie en tempo.
De zon hangt laag aan de horizon, een bleke bol in de ijzige lucht. Onder mijn voeten kraakt de sneeuw, een helder pad van glinsterend wit dat naar het dorp leidt. Naaldbomen rijzen hoog op, hun takken zwaar beladen met verse sneeuw. Terwijl ik van het pad afwijk, zakt mijn been diep weg in de koude massa. Mopperend worstel ik me terug naar het stevigere spoor dat door een sneeuwscooter is geëffend. Het bos is stil, onnatuurlijk stil. Mijn ademhaling klinkt als een echo in de leegte. Ik blijf staan, mijn camera in de aanslag, en laat de stilte op me inwerken. Plotseling breekt het geluid de sereniteit. Geritsel. Een kreet, kort en scherp. Mijn hart versnelt. Ik kijk om me heen, mijn ogen turend naar de struiken verderop. Daar, beweging. Sneeuw vliegt op terwijl takken uiteenspatten. Wat was dat? Iemand... of iets?
De psychologische thriller
Tot slot de psychologische thriller. Hier ligt de nadruk op de innerlijke belevingswereld en de psyche van de personages. Het draait vaak om manipulatie, geheimen, en mentale spelletjes. De personages zijn vaak complex en onbetrouwbaar. Het verhaal wordt soms vanuit meerdere perspectieven verteld, wat verwarring kan zaaien. Onderwerpen zoals obsessie, schuld, wraak, en paranoia zijn prominent aanwezig. Het tempo kan variëren, maar er is meestal een constante onderhuidse spanning.
Een psychologisch fragment
Voel wat het met je doet als je onder de huid kruipt van de hoofdpersoon en zijn gevoelens en gedachten je meetrekken in het verhaal. Het zorgt voor een constante onderliggende spanning en betrokkenheid bij de hoofdpersoon.
De zon werpt een kil licht over het landschap, alsof zelfs zij weigert warmte te brengen. Onder mijn voeten protesteert de sneeuw zachtjes, maar het klinkt te luid in de verstikkende stilte. De naaldbomen lijken zich over me heen te buigen, hun takken te zwaar van de sneeuw om ongevaarlijk te zijn. Met elke stap zak ik dieper weg in de sneeuw, alsof ze me wil vasthouden. Ik voel een beklemming in mijn borst, niet van de koude lucht, maar van iets wat niet klopt. De stilte is te perfect, te compleet. Mijn ademhaling versnelt. Ik blijf staan, draai langzaam om, en sluit mijn ogen, alsof ik de controle terug wil vinden. Dan. Geritsel. Een kreet, verstikt en ver weg, maar het snijdt door de stilte als een mes. Mijn ogen schieten open. Mijn hoofd draait, mijn lichaam verstijft. Takken bewegen, sneeuw stuift op. Een ijzige rilling kruipt langs mijn ruggengraat. Ik weet niet wat ik daar hoor, maar het voelt alsof ik niet alleen ben.
Of je nu van actie, psychologische diepgang of sfeer houdt, thrillers bieden voor elk wat wils. Maar voor mij is de Scandinavische thriller de onbetwiste nummer één.
Welk genre heeft jouw voorkeur?